Dieta w cukrzycy

dieta w cukrzycy składniki pokarmowe cele stosowania odpowiedniej diety podczas cukrzycy przykładowa dieta

Cele stosowania odpowiedniej diety:

  • utrzymywanie:
    • prawidłowej glikemii
    • optymalnego stężenia lipidów
    • prawidłowego ciśnienia tętniczego
  • zapobieganie powikłań cukrzycy
  • poprawa ogólnego stanu zdrowia

W cukrzycy typu 1 stosuje się insulinoterapię, to jednak nie oznacza, że osoba chora może jeść wszystko to na co ma ochotę i kiedy ma ochotę, tylko dlatego, że glikemię może wyrównać podaniem insuliny. Podawanie insuliny sprzyja przyrostowi tkanki tłuszczowej, a węglowodany proste bardzo szybko podnoszą poziom glukozy we krwi. Dlatego zaleceniem jest zdrowa dieta, która wpływa korzystnie na wszystkie wartości.

W cukrzycy typu 2 odpowiedni poziom glikemii jest bardzo ważny, ponieważ stanowi ochronę przed wystąpieniem powikłań. Odpowiednia dieta ma pomóc choremu utrzymywać prawidłową masę ciała, jak wiadomo większość chorujących ma nadwagę lub jest otyła.

Składniki pokarmowe

Węglowodany

To jedne z podstawowych składników odżywczych, z którego organizm czerpię energię. Węglowodany proste powinny zostać ograniczone do 10% dziennego zapotrzebowania. Warto zastąpić je węglowodanami złożonymi, z racji tego, że dostarczają wiele witamin i minerałów. Bogate są również w błonnik, który w diecie cukrzyka jest bardzo pożądany. Różni się tym od innych cukrów, że nie jest trawiony w jelicie cienkim, a przechodzi z treścią do jelita grubego. Można wyróżnić dwa rodzaje błonnika:

  • rozpuszczalny – źródło: owies, jęczmień, warzywa (marchew, pietruszka), owoce (jabłka), nasiona roślin strączkowych, orzechy. Szczególnie korzystny, gdyż rozpuszczając się w wodzie tworzy żel, który utrudnia wchłanianie glukozy = zapobiegają gwałtownym skokom glikemii.
  • nierozpuszczalny – źródło: głównie produkty zbożowe (otręby, mąki pełnoziarniste, grube kasze), skórki owoców i warzyw. Charakteryzuje się tym, że obficie wchłania wodę i wspomaga perystaltykę jelit.               

Białko

Jako podstawowy budulec organizmu można podzielić na:

  • roślinne – np. rośliny strączkowe, produktu zbożowe, orzechy – zawierają w sobie węglowodany, które mają wpływ na poziom glukozy we krwi – trzeba je spożywać rozsądnie
  • zwierzęce – np. chude mięso, jaja, mleko

Tłuszcze

Należą do najbardziej kalorycznych składników pokarmowych, jednak są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Dzielimy je na nasycone, jednonienasycone oraz wielonienasycone. W diecie cukrzyka oraz osób, które chcą zdrowo się odżywiać, najmniejsze zastosowanie powinny znaleźć tłuszcze nasycone, pochodzenia zwierzęcego (smalec, masło, tłuste produkty mleczne), ponieważ podnoszą poziom ,,złego’’ cholesterolu LDL oraz wykazują działanie prozakrzepowe.

Tłuszcze jednonienasycone (źródło: awokado, oliwki, oliwa z oliwek, migdały i nasiona) są z reguły dobrymi tłuszczami, pomagają utrzymać odpowiedni poziom ,,dobrego’’ cholesterolu HDL. Jednak należy zwrócić uwagę na tłuszcze trans np. źródłem ich jest margaryna. Należą one do kwasów tłuszczowych nienasyconych, jednak w wyniku procesu utwardzenia zmieniają się ich właściwości, stają się szkodliwe dla zdrowia, mianowicie przyczyniają się do obniżenia HDL i wzrostu LDL.

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone omega-3 i omega-6 (np. tłuste ryby, siemię lniane, olej lniany), są jednymi z najważniejszych lipidów, warunkują utrzymanie prawidłowego stanu zdrowia. Oprócz wspomagania pracy układu krążenia, są niezbędne do prawidłowej pracy mózgu.

Istotnym jest w diecie osoby chorej na cukrzycę, by unikać posiłków bogatych jednocześnie w tłuszcz oraz węglowodany. Trawienie tłuszczu trwa znacznie dłużej niż węglowodanów, oznacza to, że glikemia nie podniesie się od razu, a dopiero po jakimś czasie.

Polecany rozkład makroskładników dla cukrzyków:

  • Węglowodany – 40-50% wartości energetycznej
    Podstawą są węglowodany o niskim indeksie glikemicznym (poniżej 50) oraz wykluczenie węglowodanów prostych
  • Białko – 20-25% wartości
    Najkorzystniej, gdy białko zwierzęce oraz roślinne ma stosunek 1:1
  • Tłuszcze – 30-35% wartości
    Tłuszcze nasycone nie powinny stanowić więcej niż 10%

Zalecenia żywieniowe – co jest ważne?

  • regularność posiłków
  • produkty o niskim indeksie glikemicznym – wchłanianie glukozy jest spowolnione co wiąże się z dłuższym uczuciem sytości
  • dieta powinna być bogata w warzywa a owoce powinny być mniej dojrzałe
  • rezygnacja lub ograniczenie cukrów prostych, czyli m.in. słodyczy, miodu, lodów, wyrobów cukierniczych, słodkich napojów itp. i zastąpienie ich węglowodanami złożonymi (różnego rodzaju kasze, płatki owsiane, produkty pełnoziarniste, produkty zbożowe). Jednak nie oznacza to, że węglowodany złożone mają mniejsze znaczenie dla glikemii. Chodzi o to, że cukry złożone podnoszą dłużej poziom glukozy we krwi = łatwiej jest zrównoważyć poposiłkowy wzrost glikemii poprzez insulinę
  • ograniczenie do minimum spożywania tłuszczów nasyconych, a zastąpienie ich nienasyconymi kwasami tłuszczowymi
  • zalecane jest gotowanie al dente – lekko twardawe (makarony, warzywa, kasze itp.)
  • ograniczenie spożywania soli, która ma wpływ na wzrost ciśnienia tętniczego czy zatrzymywanie wody w organizmie. Warto zastąpić ją ziołami i przyprawami. Co prawda początkowo ciężko jest się przyzwyczaić do smaku. Z czasem jednak jest to do zaakceptowania i na pewno o wiele korzystniejsze dla zdrowia
  • należy wypijać dziennie przynajmniej 2 litry płynów, najlepszym wyborem jest woda, jej źródłem są także wodniste zupy

Przykładowy dzień:

I śniadanie – jajecznica – 2 jaja, 3 pieczarki (60g), masło (5g), kromka chleba razowego, zielona herbata
II śniadanie – jogurt naturalny (150 g), gruszka (100 g)
Obiad – zupa kalafiorowa (400 g), drugie danie: pierś z kurczaka (150 g), duszone warzywa np. cukinia (150 g), pomidory (300 g), kasza gryczana (70 g), oliwa z oliwek (10 g)
Podwieczorek – sałatka z pomidorów (350 g) z dodatkiem szczypiorku (10 g)
Kolacja – dwie kromki razowego chleba (60 g), masło (10 g), chuda szynka np. z indyka (40 g), pomidor (50 g), zielona herbata

Podsumowanie

Stosowanie modnych diet odchudzających: wysokotłuszczowej, wysokobiałkowej, warzywno-owocowej i wiele innych  nie ma nic wspólnego ze zdrowym i racjonalnym odżywianiem. Istotne są zdrowe nawyki żywieniowe, rezygnacja z wysokoprzetworzonych produktów, ograniczenie cukrów prostych i tłuszczów nasyconych. Można uznać, że dieta cukrzycowa to jednocześnie dieta dla osoby, która chce się zdrowo odżywiać.

“A.Ziembińska. Cukrzyca na obcasach poradnik cukrzycowy dla kobiet. PZWL, Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2019.”