Dieta śródziemnomorska – historia i badania

Dieta śródziemnomorska – historia i badania

Historia diety śródziemnomorskiej

Choroby układu sercowo-naczyniowego nie od dziś są główną przyczyną zgonów w Polsce. Złe nawyki żywieniowe, życie w nieustannym biegu oraz niska aktywność fizyczna wpływają na rozwój chorób układu krążenia. W celu zmniejszenia liczby zachorowań i ograniczenia tempa spadku umieralności osób zmagających się z danymi chorobami, ważnym jest promowanie zachowań prozdrowotnych. Należy skupić się na modyfikacji sposobu żywienia oraz jakości i ilości konsumowanych posiłków. Istotnym jest zmniejszenie zawartości nasyconych tłuszczów w diecie i zastąpienie ich wartościowymi  takimi jak jedno i wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi oraz zwiększenie konsumpcji warzyw i owoców. Za wzorzec diety przeciwmiażdżycowej, której zadaniem jest utrzymać prawidłową masę ciała uważa się śródziemnomorski schemat żywienia. Wywodzi się on z krajów Basenu Morza Śródziemnego. 

Badania archeologiczne na Cyprze dowiodły, że dieta śródziemnomorska była stosowana przez jej mieszkańców już przed tysiącami lat. Hodowali nasiona roślin strączkowych, oliwki, figi, migdały czy kapary. Zajmowali się także łowieniem ryb i skorupiaków, a o stosowaniu oliwy z oliwek świadczą garnki znalezione w jaskiniach. Dieta śródziemnomorska nie została specjalnie opracowana, jest ona zbiorem nawyków żywieniowych pewnych populacji, które wynikały z uwarunkowań geograficznych, kulturowych czy historycznych. Dany schemat żywienia powszechny jest na Cyprze, w Chorwacji, Grecji, Maroko, Hiszpanii, we Włoszech czy w Portugalii. W listopadzie 2010 roku śródziemnomorski sposób żywienia umieszczono na Liście Światowego Dziedzictwa (UNESCO). Istnieją badania, które dowiodły skuteczność danej diety.

Badanie Framingham

Przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych, składało się z trzech faz:

I faza (1948r.) – przebadanych zostało 5209 osób w przedziale wiekowym 30-62 lat
II faza (1971r.) – poddano analizie dorosłe dzieci osób z I fazy projektu badawczego
III faza (2002r.) –  przebadano wnuki uczestników I fazy

Wieloletnia analiza pozwoliła na określenie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i należą do nich: 

– podwyższone wartości ciśnienia tętniczego,
– palenie tytoniu,
– otyłość,
– cukrzyca,
– brak aktywności fizycznej.

Oprócz powyższych duża rolę odgrywają zaburzenia gospodarki lipidowej, płeć oraz wiek. 

Badanie Siedmiu Krajów 

Z inicjatywy amerykańskiego epidemiologa Ancela Keys’a, twórcy terminu ,,diety śródziemnomorskiej’’, w latach 1958-1964 przeprowadzone zostało badanie w siedmiu krajach: Włochy, Japonia, Finlandia, Holandia, była Jugosławia, Grecja i Stany Zjednoczone. 

W każdym z państw wyodrębniono 16 populacji, które kontrastowały między sobą stylem życia, sposobem żywienia i występowaniem niedokrwiennej choroby serca. Przebadanych zostało 12770 mężczyzn w wieku 40­-59 lat. U wszystkich przeprowadzono badania lekarskie oraz oceniono czynniki ryzyka choroby niedokrwiennej serca. 

Obserwacje trwały 25 lat, natomiast co 5 lat powtarzano badania. W tym okresie zmarło 6000 uczestników badania, w tym 1500 z przyczyn choroby niedokrwiennej serca. 

Podczas eksperymentu zwrócono również uwagę na ilość spożywanych kwasów tłuszczowych. Po przeprowadzeniu szczegółowych wywiadów żywieniowych największą różnicę procentową zawartości kwasów nasyconych w diecie można było dostrzec między populacją japońska a populacją wschodniej Finlandii tj. 3% do 22%. Podczas badania zauważono silną zależność między występowaniem choroby niedokrwiennej i związanej z nią umieralności a większym spożyciem nasyconych kwasów tłuszczowych. 

Udowodniono, że mieszkańcy Basenu Morza Śródziemnego żyją dłużej i rzadziej zapadają na choroby układu krążenia czy nowotwory. Najwyższe spożycie tłuszczów zwierzęcych (nasyconych) zaobserwowano w Finlandii, Stanach Zjednoczonych oraz Holandii. Populacje danych krajów charakteryzowały się najczęstszym występowaniem chorób układu krążenia. 

Analiza powyższego badania pomogła poznać zasady diety śródziemnomorskiej i ocenić jej korzystny wpływ na zdrowie człowieka. 

Francuskie badanie Lyon Heart Study  - omega 3

Francuskie badanie Lyon Heart Study 

Przeprowadzone w 1988r. w Lyonie. Celem było określenie związku między dietą śródziemnomorską a profilaktyką kardiologiczną. Sposób żywienia ludzi zamieszkujących francuskie miasto mocno odbiega od śródziemnomorskiego modelu odżywiania. W ich diecie przeważają duże ilości czerwonego mięsa oraz wysokotłuszczowe produkty, natomiast zdecydowanie za mało w niej warzyw i owoców. W badaniu uczestniczyły dwie grupy pacjentów:

– grupa pierwsza – 302 pacjentów po przebytym zawale serca, u których została zmodyfikowana dieta zbliżona do śródziemnomorskiej wzbogacona o m.in. olej rzepakowy bogaty w kwasy tłuszczowe omega-3
– grupa druga – 303 pacjentów po przebytym zawale serca, nie stosująca się do zaleceń śródziemnomorskiego modelu żywienia

Po okresie 27 miesięcy stosowania diety u pacjentów grupy pierwszej, wykazano zmniejszoną liczbę nawrotów zawału serca o 70% w stosunku do grupy drugiej. 

Badanie wykazało, że:

–  znaczący jest niski stosunek kwasów omega-6 do kwasów tłuszczowych omega-3, a najbardziej optymalny to 5:1-6:1
–  istotna jest nie tylko ilość, ale także rodzaj i proporcje pomiędzy kwasami tłuszczowymi

Wnioski są następujące: nadmierne spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem śmiertelności z powodu chorób układu krążenia, zaś stosowanie diety śródziemnomorskiej korzystnie wpływa na profil lipidowy i zmniejsza ryzyko ich powstawania oraz wspomaga ich leczenie.

“K. Malikowska, K. Grabańska­Martyńska.: Historia diety śródziemnomorskiej w prewencji chorób układu krążenia. Acta Medicorum Polonorum 2016, 6, 41-45.”