Cukrzyca Typu 1 – jak powstaje, objawy, rola dietetyka

cukrzyca 1 typu Tnij kalorie - Żaneta Kimak - Dietetyk Kliniczny Sportowy

Jak powstaje?

Cukrzycę typu 1 (insulinozależną) możemy odróżnić od cukrzycy typu 2 tym, że nie mamy wpływu na jej rozwój. Na cukrzycę typu 2 możemy sobie zapracować między innymi nieodpowiednią dietą, z kolei cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna, która wynika z błędnie funkcjonującego układu immunologicznego. Wszystko zaczyna się od złej interpretacji układu odpornościowego na zaistniałe zagrożenie na przykład na infekcję wirusową. Taka pomyłka rozpoczyna proces niszczenia komórek β wysp trzustkowych, które znajdują się w narządzie jakim jest trzustka. Okres od chwili, kiedy dane komórki zaczęły być zwalczane, do czasu zdiagnozowania cukrzycy typu 1 nazywa się prediabetes, inaczej stanem przedcukrzycowym. Może on trwać nie tylko miesiącami ale również i latami. W momencie, gdy komórek β jest już zdecydowanie za mało a glukoza nie ma możliwości dostać się do komórek i dostarczyć im niezbędnej do funkcjonowania energii, powstaje hiperglikemia – wysoki poziom cukru.

Cukrzyca typu 1 wymaga stałej kontroli poziomu glukozy we krwi oraz podawania insuliny kilka razy dziennie przed posiłkiem. Insulina to hormon produkowany w trzustce przez wspomniane komórki β wysp trzustkowych, odgrywa kluczową rolę w metabolizmie glukozy poprzez umożliwienie przedostania się jej przez błonę komórkową do wnętrza komórki. Gdy glukoza nie może wniknąć w komórkę zaczyna krążyć we krwi powodując hiperglikemię. Nieleczona choroba może prowadzić do śmierci.

Objawy

Organizm zaczyna uruchamiać procesy obronne, które objawiają się między innymi częstomoczem. Jest to sygnał, że potrzebuje odpowiedniego nawodnienia, by wypłukać nadmiar glukozy we krwi. Poszukuje zamienników glukozy, by pozyskać energię, sięga więc po glukozę zmagazynowaną w mięśniach i wątrobie, w końcu organizm zaczyna metabolizować tłuszcze. W procesie ich spalania wydzielane są ciała ketonowe, których ilość zwiększa się we krwi i stopniowo zatruwa organizm. Oprócz częstego korzystania z toalety można zauważyć zwiększone pragnienie, spadek sił i chęci, zmianę zapachu ciała, osłabienie, senność, rozdrażnienie, utratę masy ciała. Choroba może wydawać się prosta, dla wielu przekłada się tylko na poziom cukru we krwi. Jednak jest to błędny tok myślenia, cukrzyca typu 1 to choroba naczyń całego organizmu.

Aspekt dietetyczny

Życie z cukrzycą wiąże się z wdrożeniem aktywności fizycznej oraz prowadzeniem zdrowego stylu życia. Wieloletnie badania wykazują, że najkorzystniejszy dla organizmu zmagającego się z daną chorobą jest śródziemnomorski model odżywiania. Dieta charakteryzuje się dużą zawartością surowych lub półsurowych warzyw, orzechów, nasion czy oliwy. Taki sposób żywienia warunkuje niższe zapotrzebowanie na insulinę, tym samym zmniejsza ryzyko rozwoju miażdżycy. Bardzo ważna jest edukacja osób zmagających się z chorobą oraz najbliższej rodziny, szczególnie w przypadku dzieci istotne jest przygotowanie ich do okresu dojrzewania i wejścia w dorosłość z cukrzycą, z dobrym stanem zdrowia oraz bez powikłań. Niestety u większości dzieci choroba rozpoznawana jest późno, kiedy pojawiły się wyraźne objawy.

Rola dietetyka

Dietetyk pełni bardzo ważną rolę w zmaganiu się z cukrzycą. Do jego zadań należy:

  • przekazywanie zasad zdrowego odżywiania,
  • edukacja jak komponować zbilansowane posiłki, przeliczać kalorie oraz wyliczać wymienniki węglowodanowe i białkowo-tłuszczowe
  • uświadamianie jak poszczególne grupy produktów mogą mieć wpływ na poziom cukru we krwi,
  • wskazywanie zamienników niektórych produktów 
  • komponowanie jadłospisu na potrzeby osoby chorej     

Ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 pod względem stopnia pokrewieństwa

  • 40% u bliźniaka jednojajowego
  • 30% jeśli oboje rodzice są diabetykami typu 1
  • 6-17% dla rodzeństwa
  • 3-8% jeśli ojciec jest diabetykiem
  • 1-4% jeśli matka jest diabetykiem

Rozwój cukrzycy

“M.Myśliwiec, P. Jarosz-Chobot. Diabetologia wieku rozwojowego. PZWL, Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2017, s.53.
K. Klewaniec-Wypychacz, M. Wypychacz, P. Jarosz-Chobot. Cukrzyca typu 1 rodzinny poradnik cukrzycowy. PZWL, Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2019. “